Ana Sayfa » Adet »

Adet Düzeni

Kadınlarda ergenlik çağında vücutta birbirini takip eden bir dizi hormonal değişim oluşur.Bu değişim otalama her 28 günde bir 4 ila 5 gün kadar süren vaginal kanama oluşturur.Adet kanaması işte bu kanamaya verilen addır.Kanama aralıkları her kadında aynı değildir.21-35 gün arsı normal kabul edilir.Kanama süreside 2-7 gün arasında değişir.Bu rakamların altı ve üstü patolojik olabilir.Normal adet kanaması başlangıçta azdır gittikçe çoğalır,sonra azalarak biter.
 
Her ay yumurtalıklarda 50 civarında folikül adı verilen yumurta taslağı gelişmeye başlar. Genelde bunların yalnızca bir veya iki tanesi ortalama 18-30 mm büyüklüğe ulaşarak olgunlaşmasını tamamlar.En olgun folikül çatlayarak(ovulasyon)içindeki yumurta(ovum) açığa çıkar.Ortamda sperm varsa ve yeterli sayıdaysa döllenme genellikle tubaların fimbria denilen uç kısmında meydana gelir.Yumurtanın canlı kalabileceği süre yaklaşık 24 saattir.Döllenmezse dejenere olur.Döllenirse tubalar tarafından rahme taşınır ve burada yuvalanarak gelişimini sürdürür.Gebelikte adet görülmez. Gebelik oluşmamışsa rahim içi bir dizi değişikliğe uğrar ve adet kanaması oluşur.Yumurtlama ile adet kanaması arasındaki süre yaklaşık 14 gündür.Gebelik için en uygun dönem yumurtlamadan önceki ve sonrasındaki bir kaç gündür.Spermlerin kadın vücudunda canlı kalabilme süreleri 3-7 gün arasında değişir.

Adet kanaması ile rahmin iç tabakası olan endometrium basal tabakaya kadar kanama ile soyularak atılır. Kalan bu basal tabakadan bir sonraki siklusun yeni fonksionel endometriumu gelişecek ve eğer gebelik oluşmazsa aynı olaylar sil baştan yenilenecek bu  sistem kendini tekrarlamaya devam edecektir

Adet Düzensizliği

Genellikle her kadın hayatının çeşitli dönemlerinde adet düzensizliği sorunuyla karşılaşır . Kadınları jinekologlara gitmeye sevk eden ve en çok endişe yaratan sebeplerden biridir.Bu düzensizlikler organik olabileceği gibi (myomlar ,yumurtalık kistleri ,tümorler , sistemik hastalıklar vs) fonksionel de (hormonal düzensizlikler)olabilir.Bu patolojik durumlar muayene ,kan tetkikleri ,görüntüleme yöntemleri ile tesbit edilebilir.Adet düzensizliğini kadın hayatının farklı evrelerinde incelemekte fayda vardır.

Çocukluk çağı:
Doğumdan ilk adeti görene kadar olan süredir.İlk adet ortalama 11-13 yaşları arasında gerçekleşir.9 yaşından önce meydana gelirse veya 16 yaşına kadar başlamazsa patolojik bir durum söz konusu olabilir

Ergenlik dönemi:
İlk adetin (menarş) görülmesiyle birlikte ergenlik dönemi başlamış olur.Ancak hormonal olgunluk yaklaşık iki senede oluşur.Bu nedenle adetler hemen düzenli bir şekilde olmayabilir .İlk adetler yumurtlama olmaksızın meydana gelir.Bu dönemde düzensizlikler ve adet kanamasının fazla olması sık görülür.Bazı kanamalar o kadar fazla olur ki hastaneye yatırmak hormon vermek ve kan transfüzyonu yapmak gerekir. Bazen de kanama aralıkları 6 aya kadar açılabilir. Tüm bu durumlar mutlaka muayeneyi gerektirir.

Doğurganlık dönemi:
Bu dönemde hormonal olgunlaşma tamamlanmıştır .Gebelik için tüm şartlar hazırdır.Adetler düzenli ve kanama süreleri genellikle normaldir.Her adet yumurtlamalıdır. . Bu dönem kadının gebe kalabileceği dönemdir ve menopoza kadar devam eder. Bu dönemde adet düzeni ancak ruhsal ve veya fizik traumalar veya başka sağlık sorunları yüzünden bozulabilir.

Gecikmeler:
Eğer kadın doğurganlık dönemindeyse ve adeti gecikmişse ana sebep gebeliktir. İlk akla gelmesi gereken neden budur.Yumurtamayı bozan hormonal nedenler de adet düzenini bozar(Örneğin polikistik over).Stres mevsimsel değişimler mekan değişiklikleri ruhsal sorunlar adet gecikmelerine neden olabilir.Bu durumlar sık sık tekrarlıyorsa doktorunuza müracaat ediniz.Tedavi genellikle başarılı olur ve kolaydır.

Adet gecikmesinin  önemli nedenleri arasında aylık ya da üç aylık korunma iğneleri ya da kola uygulanan hormon çubuklarının içinde bulunan hormonların yan etkileri de vardır.Bir çok durumda kanamayı tedavi etmek güçtür. Kanama inatçı olur ve hormon duyarlılığı zayıftır.Birçok gelişmiş ülkede kullanilmayan bu ürünlerin ülkemiz kadınlarına uygulanması düşündürücüdür  

Ara kanamalar:
Ara kanamalar sık görülen bir durum olup çoğu zaman patolojik değildir.Yumurtlama dönemine denk gelen günlerde hormon dalgalanmasına bağlı olarak birkaç petlik kanama olabilir.Ancak ilişki ile yada birkaç gün arayla sık sık tekrarlıyorsa ve taze kırmızı kan görünümündeyse mutlak surette hekim tarafından değerlendirilmeli ve sebep mutlaka tesbit edilmelidir. Bunun için hiçbir fedakarlıktan kaçınmamalıdır.Çünkü bu kanama birçok istenmeyen ve sonuçları çok ağır olan hastalıkların ön habercisi olabilir.

Adetin fazla olması:
Adet kanamasında süre uzun ve kanama miktarı normal kabul edilen üst sınır (yaklaşık 80 cc) den fazla ise bu patolojiktir.Yumurtlama bozuklukları,spiral,hormonal nedenler, aylık veya üç aylık iğneler veya farkına varılmamış ancak düşükle sonuçlanan gebelikler muhtemel nedenler arasındadır.

Adetin az olması:
Adet döneminde görülen kanama miktarı 30 cc den azsa kanama iki günden az sürüyorsa bu durumda adet kanamasının azlığı söz konusudur.Yaşın ilerlemesi ,sık sık yapılan küretajlar ,rahim içi yapışıklıkları, doğum kontrol hapları adet kanamasının azalmasına sebep olabilirler. Gebelikte üstüne adet görme durumundada kanama normal adet kanamasına göre azdır.

Adet düzensizliklerinde ne gibi incelemeler yapılır?
Normal dışı her kanamada mutlaka doktorunuza müracaat ediniz.Doktorunuz tam bir muayene yapacak ve bu durumun açığa çıkabilmesi için gerekli tetkikleri uygulayacaktır.Ultrasonografi, hormon testleri, pap smear gibi tetkikler yapılarak teşhis konulur ve gerekli tedavi uygulanır.

Nasıl tedavi edilir?
Tedavi teşhise göre yapılır. Standart bir tedavi olmadığı gibi aynı teşhis konmuş hastalara ek faktörlere veya hekime müracaat anlarındaki evrelerine göre farklı tedaviler uygulanabilir. Hekimlik sanatı burada devreye girmekte ve hastalık yok hasta var sözü belkide anlamını en iyi bu durumların tedavisinde bulabilmektedir.Bazı hastaların benzer durumdaki diğer hastalara verilen tedaviyi kendi kendilerine uygulamaya kalkması bizlerin işini bazen çok zorlaştırmaktadır. Tedavi süreleri uzamakta ve pahalılaşarak hem hasta hem de ülkemiz ekonomisine  olumsuz yansımaktadır.Bir çok ciddi hastalık zamanında teşhis edilirse daha kolay iyileştirilebilir ve tedavi süresi daha kısa olabilir.  

Sancılı Adet

Adet kanamasının hemen öncesinden başlayan ve genellikle adet süresince devam eden şiddetli kramp tarzı kıvrandırıcı bir ağrıdır. En çok bel ve kasıklarda hissedilir.Primer ve segonder olmak üzere iki tipi vardır.  

Primer (birincil) dismenore:
Adet kanamaları başladıktan sonra bir iki yıl içinde başlar ve yumurtlamalı adetler hakim duruma geçince şiddetlenerek devam eder. Bu durum kırklı yaşlara kadar bazen de menopoz öncesine kadar devam edebilir. Sebebi tam belli olmamakla beraber prostoglandinler sorumlu tutulmaktadır.Bazen doğum yapmak bu ağrıların biraz azalmasına sebep olabilir.

Ağrılar adet oncesinde hissedilmeye başlanır.Adet sonuna doğru azalır.Kasıklar bel sırt bazen tüm batın ağrının etkisinde kalabilir.Kramplar halinde gelir.Bazen baygınlık hissi bulantı kusma terleme ishal gibi bulgular ağrı ile birlikte görülebilir.

Sancının sebebi nedir?
Ana sebep uterus kasılmaları ve rahim iç tabakasının kanama ile beraber uterustan atılmasıdır. Bu işlem  prostoglandin sentezinin artışı ile tetiklenir.Bu sentez fazla ise yada sentez normal ,duyarlılık fazla ise sancılı adet kaçınılmazdır.Sancılı adet görme aslında normal adet görme mekanizmasının önemli bir parçası olan uterus (rahim) kasılmalarının kadın tarafından ağrı şeklinde hissedilmesidir.Sancılı adet aynı zamanda yumurtlamalı siklusların da bir belirtisi olarak kabul edilebilir.Bazı kadınlarda adet oncesi gerginlik sinirlilik göğüslerde hassasiyet hafif kilo artışı görülebilir. Bu durum premenstrüel sendrom olarak adlandırılır.Günlük aktivite %10-15 kadında ciddi biçimde kısıtlanabilir.Bu durum tedavi gerektirir.      

Segonder (ikincil) dismenore:
Altta yatan patolojik bir durum mevcuttur.Bircok lokal veya sistemik hastalıklar bu duruma yol açabilir.

Segonder dismenore nedenleri ?                                                                                                                            
1-Endometriozis
2-Yumurtalık kistleri veya tümörleri
3-Pelvik inflamatuar hastalık (PID)
4-Myomlar
5-Uterus polipleri
6-Rahim içi yapışıklıklar(Aşerman sendromu)
7-Rahim içi araçlar(spiral )
8-Rahim boynu darlıkları(servikal stenoz)
9-Rahim tümörleri(collum , endometrium ca'lar)
10-İmperfore hymen (kızlık zarının tam kapalı olması)
11-Uterusun yapısal anomalileri
12-Enfeksiyonlar

Ne zaman jinekolojik değerlendirme gerekir?
Sancılı adet gören her kadın bunun patolojik bir sebepten olup olmadığını tesbit etmek amacı ile doktor kontrolünden geçirilmelidir.Tedavi altta yatan sebebe göre yapılır.Basit ağrı kesicilerden cerrahi müdahaleye kadar bir çok alternatif tedavi yöntemi mevcuttur.

Tanı nasıl konulur?
İşe  hastanın tam olarak anamnezinin(öyküsünün ) alınması ile başlanır.Ağrının zamanlaması kullandığı ilaçlar ilave problemler ,gittikçe şiddetlenip şiddetlenmediği,günlük yaşantısının bu du durumdan ne derece etkilendiği sorulmalıdır. Muayene ayrıntılı olmalı altta yatan organik bir nedenin atlanmaması için çok dikkatli olunmalıdır.Çoğu kez muayeneye laboratuvar ve ultrason incelemeside eklenmelidir.

Tedavi nasıl yapılır? 
Adet görme menapoza kadar süren bir fonksion olduğu için tedavi yaşam konforu açısından çok önemlidir.Tedavide doktora düşen görev altta yatan sebebi araştırmak ve uygun tedaviyi vermektir.Ağrı yinede tamamen geçirilemeyebilir.Asıl hedef ağrıyı tahammül edilebilir seviyeye indirmektir.Bunlara ilaveten bölgesel sıcak uygulamalar sıcak banyo yararlı olabilmektedir.Sıcaklık aşırı olmamamalı ağrıyı geçireceğim derken yanıklara sebep olunmamalıdır. İyi beslenme ,adetten bir hafta öncesinden başlayan hafif tuz kısıtlaması ,doğal idrar söktürücülerden maydonoz ıhlamur gibi yiyeceklerin daha çok tüketilmesi bu rahatsızlığın hafifletilmesinde faydalıdır. Multivitaminler ve magnezyum içeren gıdalar  da faydalıdır. Magnezyumdan zengin gıdalar yağlı tohumlar (fındık fıstık susam kuru yemiş) koyu yeşil yapraklı sebzeler vs , vitaminden zengin gıdalar herçeşit sebze ve meyvelerdir. Düzenli egzersiz ve spor da ağrıları hafifletir.Yüzme önerilen bir spordur.Düzenli uyku ve poztif ruh halide oldukça önemlidir.

Sekonder dismenore tedavisi
Altta yatan sebebin tedavisine ilaveten kabızlığın önlenmesi ,istirahat sürelerinin artırılması, stresten kaçınılması, kafeinli yiyecekler ve sigara kısıtlaması önerilen yardımcı destek tedavileri arasındadır.

Adet Gecikmeleri

Normal siklus 21 günden kısa 35 günden uzun olamaz.Bu durumun dışındaki durumlar patolojiktir.Adet gecikmesi kavramı düzenli adet gören bir kadında farklı daha düzensiz adet gören kadında farklıdır. Her ay 28 günde bir adet olan kadında 3 günden fazla gecikme büyük ihtimalle gebelik veya stres yada daha nadir bir hastalık nedeniyle olurken adetleri 21-35 gün arası değişen kadınlarda yumurtlayamama yada hormonal faktörler daha çok sorumludur.Yine gebelik bu kadınlarda da akla gelmelidir.

Doğurganlık döneminde adet gecikmelerine sık rastlanır. Cinsel yaşamı  aktif olan ve  bir korunma yöntemi kullanmayan kadında görülen adet gecikmelerinin en muhtemel nedeni gebeliktir. İkinci  neden de herhangi bir şekilde o siklusta ovulasyon  olmaması ve bu nedenle "dökülmenin" gecikmesidir. Düzenli adet gören bir kadında beklenmedik bir şekilde ortaya çıkan gecikmenin bir diğer nedeni ise stres, iklim değişiklikleri, mekan değişiklikleri olabilir. Adt gecikmeleri senede 1-2 kere oluyorsa genellikle bir sorun teşkil etmez.Acak daha sık oluşuyorsa bu durum incelenmelidir. Aylık yada 3 aylık iğnelerle doğum kontrolü sağlanması da adet gecikmeleri ve düzensizliklerinin önemli sebeplerindendir..

Ara kanamalar
Doğurganlık döneminde sık görülür.  Serviksteki enfeksiyonlar, myom adı verilen rahimdeki urlar ,rahim ağzı polipleri, spiral kullanımı en mutemel nedenler arasındadır.Ayrıca yumurtlama zamanına denk gelen günlerde karın ağrısı ve birkaç petlik kanama olabilir.

Adetin fazla olması:
Kanama 7 günden uzun ve kan miktarı 80 cc üzerinde ise aşırı adet kanaması(menoraji) söz konusudur.Yumurtlama olmaması en sık sebeptir.Spiral, aylık veya 3 aylık iğneler ,hormonlu ria lar yanlış ilaç kullanımı(örnek aspirin) doğum kontrol ve hormon ilaçlarının düzensiz ve yanlış kullanımı, sistemik kan hastalıkları(lösemi ,pıhtılaşma bozuklukları,trombositopeniler vs) bazen erken dönem düşükleri aşırı adet kanaması tarzı kanamalarla beraberdir.

Adetin az olması:
Adet kanamaları yaşla birlikte gittikçe azalırlar. 2 günden az süren yada iki petten az olan kanama adetin azalması olarak kabul edilir.Doğum kontrol hapları , sık ve sorunlu küretajlar başka bir hastalık nedeniyle yapılan kemoterapi, radyoterapi gibi uygulamalar adet kanamasını azaltabilir.

Sık adet görme
Hormonal dengesizlik ana nedendir.Ara kanamalarla karışabilir.Aynı nedenler buradada geçerlidir. Adet düzensizliğinin her türü hekim muayenesini gerektirir.Hormonlar vücudumuzun ince   ayarlarıdır.Çok gerekmedikçe hormonlarla oynanmamalı rastgele hormon ilaçları hekim tavsiyesi olmaksızın kullanılmamalıdır.Ultrason ,kan tetkikleri,smear,gerekirse biopsi(parça alma) gibi yöntemlerle tanı tam olarak konulmalı işler şansa bırakılmamalıdır.

Nasıl tedavi edilir?
Tedavi altta yatan sebebe göre yapılır. Hormonal neden düşünülüyorsa hormon ilaçları verilir.Organik bir sebep varsa (myom kanser vs) tedavi genellikle cerrahidir.Enfeksionlar söz konusu ise tedavi uygun antibiotiklerle yapılır. Yine gebelik her durumda akla gelmeli varlığı yada yokluğu tedavi oncesi kesin olarak anlaşılmalıdır. 


Facebook Twitter
Alaturka Dijital